Китайские монетовидные амулеты. Надписи, сюжеты, символы - Сергей Николаевич Шевцов

Amulety keszowe są nieodłączną częścią numizmatyki Azji Wschodniej. Katalogi monet notują je od XI wieku zwykle umieszczając je w swoich końcowych sekcjach. Dla europejskiego pasjonata numizmatyki fakt ten może wydawać się dziwny, ale trzeba pamiętać, że Azja Wschodnia ma swoją własną tradycję w tej dziedzinie. Amulety keszowe powstawały wszędzie tam, gdzie w obiegu były monety keszowe (Chiny, Korea, Wietnam, Japonia, kraje Archipelagu Sundajskiego). Często przyjmowały one podobną postać do bilonu lub nawet były z niego wytwarzane i to właśnie spowodowało włączenie ich do spisu katalogów. Nieostra granica między amuletem keszowym, a monetą keszową jest tego przyczyną.

Obecnie środowisko numizmatyczne czeka na rezultat badań Davida Hartilla w tej dziedzinie, ale jak autor przyznaje, jeszcze dużo wody upłynie w Tamizie, nim jego publikacja ujrzy światło dzienne. Tymczasem z tematem chińskich amuletów zmierzył się Сергей Николаевич Шевцов w wieńczącej wiele lat badań pracy "Китайские монетовидные амулеты. Надписи, сюжеты, символы", czyli "Chińskie amulety monetopodobne. Inskrypcje, tematyka, symbole". Warto dodać, że autor jest jednym z bardziej aktywnych użytkowników forum Zeno.ru, ukrywa się tam pod nickiem XIE.

Praca przedstawia dzieje amuletów keszowych od czasów antycznych po czasy współczesne. Autor sklasyfikował ponad 1800 talizmanów opatrując każdy z nich danymi metrycznymi, datowaniem i opisem z tłem historycznym. Nie brak w publikacji również odniesień do chińskiej sztuki, wierzeń i tradycji ludowych. Przytłaczająca większość przedstawionych numizmatów jest zaprezentowana w kolorze, zaledwie 43 przykłady bardzo rzadkich amuletów ukazano w czerni i bieli. Zapraszam do zapoznania się ze spisem treści.

Spis treści:


Rozdział 1. Chińskie amulety monetopodobne i problematyka badań.
Rozdział 2. Amulety monetopodobne: geneza i ewolucja
Rozdział 3. Amulety monetopodobne: klasyfikacja i charakterystyka kategorii
Rozdział 4. Chińskie amulety monetopodobne wczoraj i dziś
Aneks:
Kolorowe zdjęcia amuletów monetopodobnych
Czarno-białe wyobrażenia amuletów monetopodobnych
Słownik
Inskrypcje na amuletach monetopodobnych (chińsko-rosyjskie)
Bibliografia i źródła
Chronologia

中国古代镂空花钱鉴赏 - 刘春生

Prac na temat amuletów keszowych jest jak na lekarstwo. W Europie z tym tematem mierzył się już dwa razy Francois Thierry w pracach: "Amulettes de Chine et du Vietnam" i "Amulettes de Chine, catalogue, Bibliothèque nationale de France, Paris". Obecnie swych sił w tej kwestii próbuje David Hartill, który pracuje na publikacją poświęconą klasycznym amuletom chińskim. Niestety, jeśli numizmatyk z zachodniego kręgu kulturowego chce dowiedzieć się więcej na ten temat, zmuszony jest sięgnąć do źródeł dalekowschodnich, najlepiej specjalistycznych poświęconych wybranemu zagadnieniu.

Publikacją o takim charakterze jest 中国古代镂空花钱鉴赏 (Zhongguo gu dai lou kong hua qian jian shang) autorstwa 刘春生 (Liu Chunsheng). Praca poświęcona jest specyficznemu rodzajowi amuletów keszowych - 镂空花钱 (loukong hua qian), czyli "ażurowym pieniądzom". Cechą charakterystyczną tego typu amuletów jest brak reliefu. Wyobrażenia awersu i rewersu są trójwymiarowe. W miejscach, gdzie w innych amuletach keszowych występuje powierzchnia płaska stanowiąca tło dla inskrypcji i innych wyobrażeń, w przypadku loukong hua qian jest pusta przestrzeń.

中国古代镂空花钱鉴赏 jest katalogiem takich właśnie numizmatów. Autor zawarł w publikacji 244 przykłady amuletów wraz z ich dokładnym opisem wzbogacając wszystko kolorowymi zdjęciami. Talizmany zostały pogrupowane wedle prezentowanych przez siebie figur, co pomogło stworzyć przejrzysty spis treści. Po przedmowie i rozdziale ukazującym zarys problematyki loukong hua qian autor przedstawia kolejno amulety wedle motywów: smoka, feniksa, kirina, kwiatu, ryby, ludzi, pawilonu, pieniądza. Ostatni podrozdział tej części obejmuje amulety o różnych innych motywach, które nie dały się tak jednoznacznie sklasyfikować. Całość pracy wieńczy zakończenie i załącznik zawierający przedruk korespondencji autora z innymi ekspertami.

Cast Korean Coins and Charms - David Hartill i Wybrand Op den Velde

Dziś David Hartill ogłosił, że właśnie ukazała się książka Cast Korean Coins and Charms, czyli Odlewane koreańskie monety i amulety, której jest współautorem. Drugą osobą zaangażowaną w powstanie tytułu jest Wybrand Op den Velde.

Publikacja bazuje na pionierskiej pracy Edgara Mandela Cast Coinage of Korea (Odlewane monety Korei), stanowiąc wszechstronne i aktualne opracowanie - jak tytuł wyraźnie wskazuje - na temat koreańskich monet i amuletów. W pracy uwzględniono wszystkie znane odmiany kaligraficzne monet oraz emisje nieoficjalne. Dział poświęcony amuletom zawiera dokładny opis motywów ikonograficznych oraz wyjaśnienie inskrypcji. Co jeszcze znajdziemy w książce? Między innymi tło historyczne, skalę rzadkości numizmatów, analizy stopów metali, indeks znaków chińskich (to nie błąd!) z awersów i rewersów koreańskich monet.

Okładka Cast Korean Coins and Charms Davida Hartilla i Wybranda Op den Velde. Zdjęcie okładki dodane za zgodą autora. Książka do nabycia tutaj.

Rada dla początkujących

Przeglądając oferty na naszych rodzimych portalach aukcyjnych zauważyłem, że sporym powodzeniem cieszą się imitacje monet keszowych. Nie jestem w stanie stwierdzić, czy ludzie wiedzą, że kupowane przez nich numizmaty, to nie monety ani nawet ich fałszerstwa, tylko ozdoby poodklejane od różnego rodzaju lampionów czy kociołków. Zauważyłem również, że nawet współczesne chińskie amulety keszowe osiągają wysokie ceny jak na polską numizmatykę keszową. Wiem na pewno, że wśród kupujących są tacy, którzy potrzebują wyżej wymienionych wyrobów do geomancji feng shui lub do wróżenia z I-Cing. Osoby takie nie zastanawiają się jednak, czy monety są oryginalne.

Niech ten post zatem będzie skierowany przede wszystkim do początkujących sympatyków monet keszowych. Umieściłem poniżej cztery zdjęcia, które pozwolą Czytelnikom uniknąć bezwartościowych, z punktu widzenia kolekcjonerskiego, imitacji monet. Pierwsze dwa zdjęcia przedstawiają awers i rewers ozdoby odklejonej od chińskiego kociołka na świeczki. Widziałem podobne imitacje również na lampionach, figurkach (najczęściej żabach) oraz w pamiątkowych zestawach dla turystów (są zapakowane po kilka  sztuk; pojawiają się czasem na naszych bazarach).

Awers i rewers imitacji monety z czasów dynastii Qing. Proszę zwrócić uwagę na powierzchnię awersu. Żadna z oryginalnych monet nie ma takich kropek na swej powierzchni.

Drugim typem imitacji są współczesne amulety keszowe sprzedawane jako monety. Zauważyłem, że na polskich aukcjach nikt (z jednym wyjątkiem) nie rozróżnia amuletów od monet. Kolejne zdjęcia przedstawiają trzy przykłady tego typu numizmatów.

Awersy i rewersy trzech współczesnych amuletów keszowych.

Jak uniknąć zakupu tego typu imitacji? Zakup książkę zanim kupisz monetę! Literatura fachowa zawiera wiele koniecznych do identyfikacji informacji. Polecam katalogi, które notują odmiany kaligrafii poszczególnych typów monet. Pozwolą one zbieraczom ominąć nawet trudne do rozpoznania fałszerstwa. Polecam także serwis Zeno.ru, w którym można znaleźć mnóstwo skanów i zdjęć monet oryginalnych i fałszerstw.

Na zakończenie pozwolę sobie dać Czytelnikom jeszcze jedną radę zaczerpniętą ze znanej książki Ryszarda Kiersnowskiego Moneta w kulturze wieków średnich. Autor zauważył, że monety azjatyckie, szczególnie te z Dalekiego Wschodu nie posiadają innych elementów graficznych, niż tylko napisy. Jeżeli chodzi o monety keszowe, to jest to w 99% prawda, bowiem tylko nieliczne posiadają jakieś inne wyobrażenia. Zatem drodzy Czytelnicy, jeśli na aukcji zobaczycie "monetę keszową" pokrytą chińskimi zodiakami, smokami, żółwiami lub innymi wyobrażeniami zwierząt, roślin lub stworów mitycznych to na 99% będzie to amulet lub inna tego typu imitacja.

Cast Chinese Coins - David Hartill

Przyszedł czas na recenzję biblii zbieracza monet keszowych. Mowa tu oczywiście o anglojęzycznym katalogu David'a Hartill'a Cast Chinese Coins (Chińskie odlewane monety). Myślę, że ten katalog jest podstawą dla każdego zainteresowanego tym działem numizmatyki. Przede wszystkim dlatego, że autor starał się skatalogować wszystkie monety keszowe Chin, uwzględniając przy tym ich główne odmiany.

Katalog składa się z trzech głównych części. W pierwszej autor objaśnia skróty oraz system jaki przyjął przy katalogowaniu numizmatów. Ponadto zawarł jeszcze: przykłady stosowanych stylów kaligrafii (np. styl pieczęciowy, kapłański, itd.), spis wszystkich mennic (z czasów dynastii Qing) wraz z ich nazwami po mandżursku i ujgursku (mennice Xinjiangu), chińskie liczebniki i sposoby ich zapisu oraz przewodnik do wyszukiwania monet po ich: kształcie (w przypadku monet do roku 620) i rodzaju kaligrafii (w monetach po roku 620, a więc po pojawieniu się kai yuan tong bao). Następnie autor opisał proces produkcji monet, dokładnie przedstawiając każdy z jego etapów.

Druga część publikacji to już katalog właściwy. Autor rozpoczął klasyfikację monet od najdawniejszych form pieniądza stosowanych w Chinach. Pierwsze 79 stron zawiera informacje na temat przodków monety keszowej, tj. muszli kauri, pieniędzy tzw. mrówczych nosów, monet szpadli i monet noży. Na 80 stronie katalogu zaczyna się część właściwa historii monety keszowej. Autor opisuje numizmaty chronologicznie stosując przyjętą ogólnie w historiografii periodyzację dziejów Chin, gdzie każda z epok nosi nazwę danej dynastii lub grup dynastii.

Oto lista wspomnianych rozdziałów:

Okrągłe monety dynastii Zhou
Monety ban liang
Zachodnia Dynastia Han
Wang Mang
Monety wu zhu od 25 r.n.e.
Okres Trzech Królestw
Dynastia Jin i 16 królestw
Dynastie północne i południowe
Dynastia Tang
Pięć dynastii i 10 królestw
Północna Dynastia Song
Południowa Dynastia Song
Dynastie tatarskie - Liao, Jin i Zachodnia Xia
Dynastia Yuan
Dynastia Ming
Południowa Dynastia Ming i buntownicy Qing
Dynastia Qing
Powstanie Taipingów
Republika Chińska
Monety keszowe innych krajów - Wietnam, Japonia, Korea
Amulety keszowe

Przedostatni z wymienionych rozdziałów to dodatek, w którym autor ogólnie przedstawia monety keszowe wymienionych krajów. Ostatni natomiast dotyczy kolejnej gałęzi numizmatyki Dalekiego Wschodu, tj. amuletów keszowych często mylonych przez niedoświadczonych zbieraczy z monetami. Dodać należy jeszcze, że każdy z rozdziałów posiada komentarz historyczny, w którym nie brak ciekawych anegdot (np. w jednym z nich autor przywołuje żarty z epoki na temat wysokonominałowych monet keszowych).

W trzeciej części publikacji autor zawarł informacje na temat: zasad wymowy języka chińskiego, jednostek miar i wag stosowanych w dawnych Chinach, systemu kalendarza chińskiego oraz dołączył mały słownik chińsko-angielski terminów numizmatycznych. Ponadto w części tej znalazły się indeksy oraz mapy.

Myślę, że katalog ten to absolutna podstawa do zbierania monet keszowych. Szczególnie polecam publikację wszystkim tym, którzy dopiero zaczynają swoją przygodę z tą gałęzią numizmatyki. Jest to moim zdaniem obecnie najlepsza publikacja, która traktuje generalnie o wszystkich monetach keszowych. Oczywiście w katalogu tym nie ma wszystkich odmian monet (zebranie wszystkich w jednej publikacji nastręczyłoby wielu trudności, dlatego też zawarte zostały główne odmiany). Jeśli jednak ktoś chce dokładniej badać temat monet danego okresu, wtedy polecam już prace specjalizujące się w danej epoce, jak na przykład prace Romana Górnego na temat monet Północnej Dynastii Song.

Okładka katalogu Cast Chinese Coins David'a Hartill'a. Zdjęcie okładki dodane za zgodą autora.