PDO - The Nguyên Hoà Era Coins of Vietnam (1533-1548 AD) - Craig Greenbaum

W ramach serii postów Publikacje Dostępne On-line znów zachęcam do zapoznania się pracą autorstwa Craiga Greenbauma. Ostatnio (1 lutego 2018) prezentowałem tytuł dotyczący koreańskich amuletów keszowych, dziś zapraszam do artykułu "The Nguyên Hoà Era Coins of Vietnam (1533-1548 AD)", czyli "Wietnamskie monety ery Nguyên Hoà (1533-1548)", który ukazał się w periodyku "Numismatique Asiatique - Revue de la Société de Numismatique Asiatique n°24 Mars 2013", czyli "Numizmatyka Azji. Przegląd Azjatyckiego Towarzystwa Numizmatycznego. Numer 24 marzec 2013".

Tytułowa era Nguyên Hoà (元和, 1533-1548), to czasy panowania marionetkowego władcy Lê Trang Tônga (黎莊宗) z (Przywróconej) Późnej dynastii Lê. Wówczas już, panująca dynastia nie sprawowała rządów. Wietnam w owym czasie wszedł w okres długotrwałej wojny domowej, którą rozpoczęła rebelia generała Mạc Đăng Dunga (Mạc Thái Tổ, 莫登庸) około roku 1520 roku. Tenże w wyniku spisków dworskich, knowań i działań wojennych odpowiedzialny był za śmierć cesarzy Lê Chiêu Tônga (黎昭宗, 1516–1522) i Lê Cung Hoànga (黎恭皇, 1522–1527). Wraz ze śmiercią tego ostatniego zakończyło się panowanie właściwej dynastii Lê. W 1527 roku buntowniczy generał Mạc Đăng Dung obwołał się cesarzem, czym zapoczątkował panowanie dynastii Mạc w północnej części Wietnamu. W tym samym czasie w południowej części kraju w swoich prywatnych domenach schronili się przedstawiciele rodów feudalnych niezadowolonych z supremacji Mạców. Byli to przede wszystkim członkowie klanów Trịnh i Nguyễn, którzy podobnie do swych przeciwników z północy, do tej pory skupieni byli przy dworze Lê. Zarówno Mạcowie, jak i rody Trịnhów czy Nguyễnów stanowiły przeciwne sobie obozy polityczne, które w różnych konfiguracjach spiskowały przeciwko sobie i starały się, jak najwięcej uzyskać kosztem dogorywającej dynastii Lê.

Sprzymierzeni ze sobą Trịnhowie i Nguyễnowie nie uznali zwierzchnictwa nowej dynastii, traktując Mạc Đăng Dunga jako uzurpatora. Nie złożyli również broni. Mimo ucieczki na południe działania wojenne kontynuowano. Aby wojnie nadać bardziej chwalebnego charakteru głowa Nguyễnów - Kim, udzielił schronienia niedobitkom klanu Lê i w 1533 roku intronizował Lê Trang Tônga (黎莊宗) - cudem ocalałego syna cesarza Lê Chiêu Tônga (黎昭宗, 1516–1522). Od tej pory opozycja mogła występować w roli lojalistów obalonej dynastii. Oczywiście Lê Trang Tông (黎莊宗), jak i jego potomkowie pełnili tylko i wyłącznie rolę figurantów. Ten okres w historiografii wietnamskiej określa się mianem Przywróconej Późnej dynastii Lê (jest to podokres Późnej dynastii Lê rzadko jednak uwzględniany w publikacjach). Panowanie pozbawionej realnej władzy dynastii skończyło się dopiero pod koniec XVIII wieku. Wydarzenia towarzyszące jej upadkowi opisałem w poście: Dynastia Tay Son

Myślę, że tło historyczne, które przedstawiłem, uzmysłowi Czytelnikom sytuację polityczną Wietnamu w latach 1533-1548. Jest to o tyle ważne, że monety prezentowane przez Craiga Greenbauma należą do bardzo dyskusyjnej grupy, która nastręcza problemów uczonym w umiejscowieniu ich w dziejach. Otóż w tytułowym okresie Nguyên Hoà w Wietnamie mamy oficjalnie dwa organizmy państwowe dynastię Mạc (północ) i (Przywróconą) Późną dynastię Lê (południe), realnie jednak są trzy: dynastia Mạc, ród Trịnh i ród Nguyễn. Najbardziej komplikujący tę sytuację jest fakt, że każda z politycznych stron, zarówno oficjalna, jak i nieoficjalna emitowała swój własny pieniądz. Craig Greenbaum badając keszówki cesarza Lê Trang Tônga (黎莊宗), tj. nguyên hòa thông bảo (元和通寶) zauważył, że pewne cechy łączą je z kilkoma innymi zagadkowymi emisjami. Swoje spostrzeżenia zawarł właśnie w "The Nguyên Hoà Era Coins of Vietnam (1533-1548 AD)".

Artykuł jest efektem badań komparatystycznych tysięcy monet wietnamskich. Prezentuje 18 keszówek, które według autora wyprodukowane zostały w tym samym czasie. Łączą je cechy wspólne stylu kaligraficznego awersów. Podstawą badań i punktem odniesienia w pracy jest oficjalna moneta nguyên hòa thông bảo (元和通寶). Tekst artykułu jest dość trudny i skierowany do bardziej doświadczonego zbieracza, choć zaprezentowane w nim koincydencje inskrypcji monet wietnamskich i chińskich mogą być świetnym źródłem do nauki rozpoznawania keszówek tych dwóch krajów dla tych, którzy dopiero zaczynają swoją przygodę z numizmatyką keszową. Mocną stroną publikacji jest również bogactwo zdjęć i rycin przedstawiających monety i wyróżniające się w nich detale kaligraficzne. Polecam.

Link do publikacji: The Nguyên Hoà Era Coins of Vietnam (1533-1548 AD)

Monety shima-sen (島銭) i klasyfikacja monet-matek służących do ich produkcji

Kilka dni temu polecałem dostępną on-line książkę na temat analizy chemicznej średniowiecznych monet japońskich (link), tam też wyjaśniłem czym są shima-sen. Zbiegiem okoliczności temat ten został poruszony na Zeno.ru przez Heinza Gratzera. W komentarzu do tego typu numizmatu przedstawił on klasyfikację monet-matek służących do produkcji shima-sen (島銭). Myślę, że warto się z nią zapoznać. Przybliża ona specyfikę japońskiego średniowiecznego mennictwa keszowego, a po drugie stanowi też źródło do klasyfikacji obiegowego bilonu (ze względu na jego pochodzenie, czyli od konkretnego typu monety-matki). Warto ten temat trochę rozwinąć

Aby w pełni zrozumieć czym były monety-matki (patryce), początkującym zbieraczom monet keszowych polecałbym najpierw zaznajomić się z metodą ich produkcji, co przedstawione zostało w poście: Rekonstrukcja produkcji japońskich monet wado kaichin

Monety shima-sen (島銭) stanowią bardzo ciekawą i specyficzną grupę w rodzinie wszystkich keszówek. Z wyglądu najbliżej im do indonezyjskich i malajskich naśladownictw monet keszowych, często też są z nimi mylone. Co ciekawe wiele z nich trafiło do Azji Południowo-Wschodniej (tereny dzisiejszej Indonezji i Wietnamu) jako bilon kupiecki i cyrkulowało na tamtejszych rynkach obok rodzimych emisji i innych zaimportowanych monet (szczególnie dużą grupę importów na Archipelagu Sundajskim stanowiły chińskie keszówki dynastii Qing). Cechą wspólną shima-sen (島銭) była słaba jakość wykonania, a ich szczególną bolączką kaligrafia, która pozostawiała wiele do życzenia. Inskrypcje awersów często zawierały pokraczne, spuchnięte lub uproszczone znaki, którym niejednokrotnie brakowało elementów składowych. Wygląd tych monet odzwierciedlał ich charakter. Były to prywatne emisje, których emitentami byli lokalni feudałowie, bogaci kupcy i zamożne świątynie. Nie był to nikt, komu zależałoby na produkcji monet o wysokich walorach estetycznych. Dokładniej mówiąc było to przeciwieństwo emisji oficjalnych, do produkcji których często zatrudniano sławnych kaligrafów lub nawet sami władcy projektowali inskrypcje (np. złoty smukły styl cesarza Huizonga z Północnej dynastii Song umieszczony na monetach chong ning tong bao). Shima-sen (島銭) odlewano od XIV do XVI wieku głównie na wyspie Kiusiu. Cyrkulowały lokalnie. Skąd zatem wzięły się na Archipelagu Sundajskim i w Wietnamie? W 1636 roku przy okazji wprowadzenia do obiegu monety kanei tsuho (寛永通寳), szogunat zdelegalizował wszystkie inne keszówki. Wówczas złom monetarny, albo przetopiono, albo upłynniono na rynki cierpiące na brak monety. W ten sposób shima sen (島銭) przekształcił się z pieniądza lokalnego, przez bilon zdewaluowany, na monetę kupiecką. Dziś bardzo często trafia się je w zestawach monet pochodzących z Indonezji, rzadziej Wietnamu. Generalnie ze względu na swój wygląd nie są to monety zbytnio cenione przez zbieraczy. Trudno się je klasyfikuje, choć istnieją katalogi próbujące je pogrupować np. "Shima sen bunrui senpu" z 1987. Monety te pojedynczo lub w grupach trafia się też w japońskich katalogach ogólnonumizmatycznych. Najwcześniej odnotowano je w Kecho Ruishu wydanym w 1680 roku.

Shima-sen (島銭) na stronie katalogu Kecho Ruishu z 1680 roku.

Czemu monety shima-sen (島銭) zawdzięczają swoją różnorodność? Odpowiedź brzmi: dzięki technologii produkcji i monetom-matkom. Nie było jednego sposobu ich wytwarzania, ale był jeden cel jaki przyświecał ich emitentom - "jak najprościej", dzięki temu ograniczono nakład pracy, przyśpieszono produkcję i oczywiście zmniejszono koszty. Każdy jednak to "najprościej" rozumiał po swojemu. Myślę, że te kwestie najlepiej wyjaśni zapowiadana na wstępie klasyfikacja monet-matek, która wyróżnia ich 6 grup:

Kanyonochu-sen (慣用鋳銭) - grupa obejmująca monety-matki o zupełnie płaskich awersach i rewersach pozbawionych jakichkolwiek inskrypcji i motywów graficznych. Służyły tylko i wyłącznie do nanoszenia okrągłego kształtu z kwadratowym otworem w środku w piasku formy menniczej. Po ich usunięciu mincerz przystępował do nanoszenia inskrypcji w ich piaskowych odbitkach. Znaki zapisywał za pomocą bambusowego patyka. Przy takiej technologii produkcji praktycznie każda moneta posiadała inskrypcję o unikalnych cechach.

Kiri-sen (切銭) - monety-matki tej samej klasy, co kanyonochu-sen (慣用鋳銭), ale o bardzo wąskim przekroju. Bardzo chudziutkie shima-sen (島銭) pochodzą właśnie z tego typu patryc.

Hakubun-sen (白文銭) - klasa monet-matek o wygrawerowanych inskrypcjach. Monety obiegowe odlewane w formach utworzonych za pomocą hakubun-sen (白文銭) posiadały wklęsłe znaki na awersach, które często wypełniano białym lakierem.

Totsubun-sen (凸文銭) - grupa monet-matek posiadających wyrzeźbione znaki w swojej powierzchni (relief). Charakterystyczną cechą produktów pochodzących od totsubun-sen (凸文銭) były nieregularności powierzchni - wklęsłe przy znakach, a wypukłe w wolnym polu między nimi.

Uchi’in-sen (打印銭) - monety-matki wybite jednostronnie za pomocą stempli lub punc. Bilon pochodzący od tego typu patryc posiadał na rewersach wklęsły negatyw inskrypcji awersu.

Dasei nanako-sen (打製魚子銭) - również bite monety-matki, ale tylko i wyłącznie za pomocą stempli o mocno zmatowionej (wręcz ziarnistej) powierzchni.

Xiang fu yuan bao - 祥符元寳

Nazwa: xiang fu yuan bao - 祥符元寳

Nominał: 1 wen

Kraj: Chiny
Mennica: nieznana
Data produkcji: 1008-1017

Władca: cesarz Zhenzong (997-1022) z Północnej dynastii Song

Nian-hao: 大中祥符 - Da zhong xiang fu - "Symbol wspaniałego ośrodka szczęśliwości", z czego na monecie zawarto tylko dwa ostatnie znaki: 祥符 - xiang fu - "Symbol szczęścia"

Waga: 4,02 g

Średnica: 24 mm

Materiał: Brąz

Identyfikator bazy Zeno.ru: 175862

Komentarz: Moneta trzeciego władcy z Północnej dynastii Song. Inskrypcja awersu została wykonana w stylu regularnym (kaishu). Na rewersie widoczny jest błąd menniczy powstały w wyniku skorygowania obsuniętych form odlewniczych (lekkie zdublowanie rysunku rewersu).
Literatura:

Gorny - Northern Song Dynasty Cash Variety Guide 2003: 473.12

Gorny - Northern Song Dynasty Cash Variety Guide 2016: 07.12

Hartill - Cast Chinese Coins: 16.52

Imai - 古泉大全 (Kosen daizen): 12
Jen - Chinese Cash: Identification and Price Guide: 211
Schjöth - Chinese Currency: The Currency of the Far East: 473

べトナム北部のー括出土銭の調查研究 - 櫻木晋一, 三宅俊彥

W periodyku 東南アジア －歴史と文化, czyli "Azja Południowo-Wschodnia. Historia i kultura" w numerze 38 (2009) ukazał się bardzo ciekawy artykuł na temat trzech skarbów monet keszowych odkrytych w północnej części Wietnamu. Autorami tekstu są japońscy badacze 櫻木晋一 (Sakuraki Shin’ichi) i 三宅俊彥 (Miyake Toshihiko), znani z innych publikacji poświęconych numizmatycznemu aspektowi archeologii. Szczególnie zasłużoną personą w tej dziedzinie jest prof.  櫻木晋一, który jest autorem m.in. podręcznika do archeologii numizmatycznej. W przyszłości postaram się zrecenzować i tą pracę.

 

Okładka 東南アジア －歴史と文化 38(2009). Źródło: www.jsseas.org

Artykuł ベトナム北部の一括出土銭の調査, czyli "Sprawozdanie z badań nad skarbami odkrytymi w północnym Wietnamie" zawiera informacje na temat trzech depozytów monet keszowych. Każde z odkryć posiada inną datację, dzięki czemu wszystkie razem stanowią przedmiot badań o dość przekrojowym charakterze. Najstarsze znalezisko badacze określili na koniec XIV lub początek XV wieku, kolejne w chronologii ma pochodzić z przedziału XVI-XVIII w., najmłodsze natomiast z początku XIX w. Analiza składu skarbów pod względem rodzajów i pochodzenia monet pozwoliła autorom wysunąć wnioski, co do stanu przepływu pieniądza dla omawianego w artykule obszaru. Najstarszy depozyt składał się głównie z chińskich monet Północnej dynastii Song (960-1127), co potwierdza tendencje XIV/XV wieku, kiedy bilon ten często odsprzedawany był poza granice Kraju Środka na rynki cierpiące na jego brak. Wówczas keszówki trafiały do Japonii, Korei, na Malaje i oczywiście do Wietnamu. 
Jeśli chodzi o młodszy skarb (XVI-XVIII w.), to składał się on wyłącznie z marnej jakości keszówek pochodzących z nieoficjalnych emisji. Numizmatyka keszowa Wietnamu pod tym względem nie ma sobie równych. Nawet Japonia ze swoimi zagadkowymi bita-senami i Chiny z różnymi fałszerstwami z epoki nie dorównują bogactwu typów i odmian wietnamskich prywatnych emisji. Sztandarową monetą tego typu, którą wielokrotnie wspominałem i prezentowałem na tym blogu jest an pháp nguyên bảo. Jako ciekawostkę dodam, iż chyba najwięcej w tej dziedzinie dokonali Japończycy. Numizmatycy Kraju Kwitnącej Wiśni interesowali się wietnamskim bilonem już w XVIII wieku, co potwierdzają ówczesne katalogi. Mimo długiej tradycji badań i tak temat ten nadal jest słabo poznany.
W skład najmłodszego ze skarbów wchodziły głównie oficjalne emisje rodzimej Późnej dynastii Lê (1428-1788). Dodatkowo obecne były również chińskie keszówki z dynastii Qing, które w większości pochodziły z mennic prowincji Yunnan oraz japońskie kanei tsuho. Skład tego skarbu odzwierciedla sytuację monetarną Wietnamu z początku dynastii Nguyen. Kronikarze zapisali, że pierwszy jej władca (cesarz Gia Long) narzekał, że ludność z okolic Thăng Long (Hanoi) nadal woli posługiwać się monetą dawnej dynastii (Lê) lub zdobytym w handlu przygranicznym bilonem chińskim, niż jego własnym świeżo wyemitowanym pieniądzem. Przyczyną niechęci ludności północnego Wietnamu do keszówek cesarza Gia Longa były: słaba jakość ich wykonania oraz ołów, który był podstawą stopów wielu emisji. Generalnie należy podkreślić, że pieniądz taki był nietrwały. Rynek preferował solidniejszy brąz i mosiądz. Z tych samych materiałów produkowano japońskie kanei tsuho, które również eksportowano do Wietnamu w charakterze monet kupieckich, zatem i ich obecność w depozycie nie powinna dziwić. Wszystko wskazuje na to, że najmłodszy ze skarbów był czymś w rodzaju efektu tezauryzacji lepszej monety. 

Konkludując już podkreślę, że omówione odkrycia potwierdzają międzynarodowy charakter monety keszowej. W krajach nią się posługujących, na przestrzeni wieków różnie odnoszono się do obcego bilonu w obiegu. Czasem demonetyzacja przynosiła trwalsze efekty, zwykle jednak w drobnych transakcjach ludność i tak nie zwracała uwagi na jego proweniencję. Pamiątką po takim stanie rzeczy są dziś odkrycia archeologiczne, w których odnotowuje się zdeponowane razem keszówki czterech wielkich emitentów monet keszowych (Chiny, Japonia, Korea i Wietnam).

An pháp nguyên bảo - 安法元寶

Nazwa: an pháp nguyên bảo (an phap nguyen bao) - 安法元寶
Nominał: 1 van
Kraj: Wietnam
Mennica: nieznana
Data produkcji: XV-XVIII w
Władca: moneta nieoficjalna
Nian-hao: 安法 -  An pháp - "Droga pokoju" - dewiza nie będąca w istocie nian-hao (patrz komentarz)
Waga: 1,52 g
Średnica: 21 mm
Materiał: Brąz
Identyfikator bazy Zeno.ru: 175554

Komentarz: Moneta należąca do grupy emisji nieoficjalnych. Pierwotnie przypisywana do grupy monet rebelianckich odlewanych w czasie powstania Le Loi (1418-1427). Obecnie przeważają opinie, iż moneta ta mogła być odlewana na przestrzeni 300 lat. O kontrowersjach związanych z jej datowaniem wspominałem w: An phap nguyen bao i problemy z jej datowaniem. Inskrypcja awersu została wykonana w stylu mieszanym: znaki 安法 zapisano w stylu regularnym (kaishu), natomiast 元寶 w stylu pieczęciowym (zhuanshu). Dewiza monety - 安法, nie pełniła roli nazwy ery panowania (nian-hao) żadnego z wietnamskich władców.
Literatura: 
Barker - The Historical Cash Coins of Viet Nam: 52.1-52.2
Hartill - Cast Chinese Coins: 25.9
Kumeya - 新板改正 古錢價附 並番附 / 新版改正　古錢價附　並番付キ (Shinpan kaisei kosen nedantsuke narabi ni bantsuki): p. 14
Lockhart -  The Currency of the Farther East from the Earliest Times Up to 1895: 1388
Miura - 安南泉譜手類銭部 (Annam sempu terui sen bu): pp. 26, 60
Nakamuraya - 新撰銭鏡 (Shinsen zeni kagami): p. 11
Novak - A Working Aid for Collectors of Annamese Coins: 103a
Ogawa - 昭和古銭價格圖譜 (Shōwa kosen kakaku zufu): 100
Schjöth - Chinese Currency: The Currency of the Far East: 24
Schroeder - Annam : Đại nam hóa tệ ·dồ lục : Études numismatiques: 576-577
Toda - Annam and Its Minor Currency: 42

Coins of North Malaya - Willam Shaw, Mohd Kassim Haji Ali

Dziś znów udamy się w rejon Azji Południowo-Wschodniej, a to za sprawą książki "Coins of North Malaya", czyli "Monety Malajów Północnych". Nie jest to praca stricte poświęcona keszówkom ponieważ zawiera informacje na temat wszystkich środków płatniczych regionu, niemniej znajdziemy w niej co nieco na ich temat. Zapraszam do krótkiej recenzji.

Malaje Północne to obszar Półwyspu Malajskiego dziś pokrywający się z terytorium przygranicznym Malezji i Tajlandii. Autorzy skupili się na monetach czterech organizmów państwowych, jakie istniały w tamtym regionie w dobie średniowiecza, a więc były to: Sułtanat Kedah, Sułtanat Kelantan, Królestwo Patani i państwo Terengganu. Geneza keszówek malajskich była wynikiem wpływów chińskich. Region ten był infiltrowany przez kupców Kraju Środka już około VII wieku. W późniejszych wiekach proces ten uległ intensyfikacji do tego stopnia, że w dobie dojrzałego średniowiecza na Malaje przybyła chińska fala migracyjna, której potomkowie do dziś zachowują odrębność etniczną (lud Peranakan). Chińska diaspora na Malajach jest liczącą się mniejszością kulturowo-językową.

Keszówki Malajów Północnych są hybrydami powstałymi na styku przenikających się kultur. Sposób produkcji i  kształt odziedziczyły po chińskich przodkach, inskrypcje wyrażane w alfabecie jawi bazującym na piśmie arabskim są już wpływem miejscowym. Oczywiście nie od razu doszło do stopienia kultur ponieważ mennictwo malajskie notuje również keszówki i amulety keszowe z chińskimi inskrypcjami, co również zostało zaznaczone w publikacji.

Przykładowa strona książki. Źródło: malaysianbanknotes.blogspot.com

Najstarsze zaprezentowane numizmaty pochodzą z XIII wieku. Oprócz tekstu i map praca zawiera liczne zdjęcia monet. Niestety opisywany przez mnie tytuł nie jest dostępny on-line. Jego fragmenty można przeczytać w ramach portalu Google Books, to jest jednak zbyt mało bym zaliczył go do serii Publikacje Dostępne On-line.

PDO - Script Styles Used on Traditional Chinese Coins - Joe Cribb

Dziś krótko i treściwie na temat publikacji dostępnej on-line. Artykuł Joe Cribba "Script Styles Used on Traditional Chinese Coins", czyli "Style kaligraficzne stosowane na tradycyjnych chińskich monetach" jest przeznaczony przede wszystkim dla początkujących zbieraczy monet keszowych. Jedną z trudniejszych rzeczy, jaką warto opanować w tym hobby jest rozpoznawanie rodzajów kaligrafii. Umiejętność ta pozwala precyzyjniej wydatować monetę, przypisać ją do odpowiedniej dynastii lub po prostu odróżnić jej wariant. Joe Cribb opisał wszystkie style kaligraficzne, jakie można spotkać na chińskich monetach keszowych, zaczynając chronologicznie od najstarszego, wielkopieczęciowego (da zhuanshu) przez małopieczęciowe (xiao zhuanshu), kancelaryjne (lishu), regularne/wzorcowe (zhengnshu/kaishu) po wysublimowane formy pisma: biegnącego (xingshu) i trawiastego (caoshu). Bardziej doświadczonych zbieraczy monet keszowych może zdziwić brak opisu złotego smukłego stylu (shoujinshu). Nie jest to do końca prawda. Styl shoujinshu jest tak naprawdę odmianą pisma regularnego (kaishu) i autor go właśnie tak klasyfikuje. Nie jest on w pracy pominięty zupełnie ponieważ przy opisie monety chong ning tong bao autor przedstawia jego genezę. Jeszcze na koniec dodam, że artykuł zawiera materiał poglądowy w postaci 66 wizerunków monet. Link do publikacji znajduje się poniżej zdjęcia strony tytułowej.

 

Link do publikacji: Script Styles Used on Traditional Chinese Coins

飛鳥池遺跡 富本銭と白鳳文化 - 直木孝次郎, 鈴木重治

W 1998 roku w ruinach miasta Asuka - dawnej stolicy Japonii, odkryto monety fuhonsen i pozostałości mennicy, w której powstały. Pisałem o tych sensacjach w postach: Czy odkrycie monet fuhonsen w 1998 było rzeczywiście rewolucją dla historiografii i numizmatyki japońskiej? i O monetach fuhonsen ciąg dalszy. Dziś chciałbym odnotować publikację, która całościowo omawia ten temat.

Pozycja 飛鳥池遺跡 富本銭と白鳳文化, czyli "Ruiny Asukaike. Fuhonsen i era Hakuho" autorstwa 直木孝次郎 (Naoki Kojiro) i 鈴木重治 (Suzuki Shigeharu), przedstawia okoliczności prac archeologicznych oraz interpretację znalezisk. Autorzy starają się odpowiedzieć na pytania, które narosły wokół fenomenu monet fuhonsen (富本銭) zaraz po ich odkryciu w 1998 roku, które jak się okazało nie było pierwszym w dziejach japońskiej numizmatyki, historiografii czy archeologii. Numizmaty te, katalogi japońskie odnotowywały już w XVII wieku. Jaki zatem cel przyświecał autorom? Przede wszystkim odpowiedź na pytanie, czym w istocie były fuhonsen (富本銭). Nie ma stuprocentowego dowodu na to, że pełniły rolę pieniądza, choć wiele obecnie wydawanych źródeł już je za takowy uważa i od nich zaczyna historię japońskiej waluty. Niektóre, bardziej ostrożne, opatrują je informacją, że stanowiły pieniądz, którego nie udało się wprowadzić na ziemi japońskiej.
Aby nie wróżyć z fusów, autorzy postanowili umocować ten numizmat w realiach epoki, a więc w tytułowej erze Hakuho (白鳳時代). Czymże jest wspomniana era i jakiego okresu dotyczy? Myślę, że wyjaśnienie będzie tu niezbędne, ponieważ Czytelnicy znający takie pojęcia, jak nian-hao / nengo mogą być tu zaskoczeni.

Większość zbieraczy monet keszowych wie na pewno, że panowania cesarzy w Chinach dzieliły się na ery, których nazwy niejednokrotnie bardzo poetyckie, a zarazem abstrakcyjne, pełniły rolę kalendarza, np. 5 rok ery "Zheng he". czyli dosłownie 5 rok ery "Rządów pokoju". Miana er lub ich skrótowce w większości wypadków trafiały na awersy monet. Czerpiąc wzorce z Kraju Środka władcy Japonii, Wietnamu i Korei również zaczęli stosować dewizy swoich panowań. W praktyce różnie to wyszło ponieważ każdy z tych krajów nadał im swoją specyfikę. W Korei system ten stosowano nieregularnie, aż wyszedł z użycia. Zamiast niego przyjęto nazwy panowań er władców chińskich. Oczywiście wynikało to z politycznych implikacji, Korea była wasalem Chin. Japońskie ery panowania z początku również stosowane nieregularnie zadomowiły się jednak i wyewoluowały w system, w którym trwały nawet po śmierci władcy, a więc już za panowania kolejnego. Nie powinno zatem nikogo dziwić, że dana era może być przyporządkowana dwóm cesarzom. Najwierniej system er stosował Wietnam. Jego tradycyjną formę pielęgnował dłużej niż same Chiny. Otóż od początku panowania dynastii Ming w Chinach (1368) zapanowała zasada "jeden władca - jedna era panowania". W Wietnamie wprowadzono ją dopiero w roku 1802 wraz z nastaniem dynastii Nguyen. W każdym z poszczególnych języków termin odnoszący się do ery panowania jest oddany inaczej: po chińsku "nian-hao" (年號 / 年号), po japońsku "nengo" (年号) lub "gengo" (元号), po koreańsku "yeonho" (연호) i po wietnamsku "niên hiệu".

Tytułową erę Hakuho (白鳳時代) trudno jednak szukać w spisie nengo cesarzy Japonii. Nie znajdzie się jej tam. System japoński wypracował jeszcze jedną charakterystyczną dla siebie cechę. Otóż w Kraju Kwitnącej Wiśni stosowano ery nieoficjalne, które albo uzupełniały system nengo, albo istniały równolegle do niego. Terminy odnoszące się do tego typu er to: shinengo (私年号), ginengo (偽年号) lub inengo (異年号) - są to synonimy, które stosuje się w tekstach zamiennie.

Era Hakuho (白鳳時代) pełniła rolę uzupełniającą. Wówczas system nengo jeszcze stosowany był nieregularnie i właśnie taką lukę w historii nią wypełniono. Wydaje się ponad wszelką wątpliwość, że autorem nazwy tej ery był jakiś mnich-skryba. Jej nazwa przetrwała we wczesnośredniowiecznych dokumentach świątynnych. Hakuho (白鳳時代), dosłownie znaczy "era Białego Feniksa", dotyczy lat 673-686, a więc całego okresu panowania cesarza Temmu. Na rok 683 datuje się polecenie tegoż władcy, zapisane w drugiej najstarszej japońskiej kronice Nihon-shoki (日本書紀), nakazujące wprowadzenie do obiegu monety miedzianej, a wycofanie pieniądza srebrnego (pisałem o tym niedawno w poście: PDO - 無文銀銭試論 - 長戸満男). Autorzy łączą informację z Nihon-shoki (日本書紀) ze znaleziskiem ze stolicy Asuka i dlatego rozpatrują genezę tej monety na tle wydarzeń ery Hakuho (白鳳時代).

Ustęp z Nihon-shoki odnotowujący edykt cesarski dotyczący wprowadzenia do obiegu monet miedzianych. Źródło: Wikipedia

Oprócz samej informacji z kroniki, wydarzenia tytułowej ery dostarczają autorom kolejnych argumentów. Przede wszystkim rządy cesarza Temmu łączyły się z ponownym ustanowieniem Asuki stolicą (była ona nią od 538 do 694 z krótkimi okresami w międzyczasie, gdy traciła ten status), a więc wybudowanie w niej mennicy nie byłoby czymś dziwnym. Po drugie, w okresie tym Japonia kopiowała chiński model rządów przenosząc na swój grunt różne jego aspekty, np. biurokratyczną formę rządów. Wprowadzenie lub przemodelowanie gospodarki pieniężnej na wzór Kraju Środka też zdaje się być prawdopodobne dla tego czasu.

飛鳥池遺跡 富本銭と白鳳文化 jest na pewno jednym z najważniejszych tytułów na temat początków japońskiego pieniądza i chyba najlepszym opracowaniem na temat monet fuhonsen (富本銭). Jeśli napotkam pracę o podobnej tematyce, albo choć podejmującą dialog z tezami 直木孝次郎 (Naoki Kojiro) i 鈴木重治 (Suzuki Shigeharu), to na pewno fakt ten nie przejdzie bez echa na tym blogu.

Yuan feng tong bao - 元豐通寳

Nazwa: yuan feng tong bao - 元豐通寳
Nominał: 2 wen

Kraj: Chiny
Mennica: nieznana 
Data produkcji: 1078-1085

Władca: cesarz Shenzong (1067–1085) z Północnej dynastii Song

Nian-hao: 元豐 - Yuan feng - "Źródło dostatku"

Waga: 8,83 g

Średnica: 29 mm

Materiał: Brąz

Identyfikator bazy Zeno.ru: 175285

Komentarz: Moneta z drugiej i ostatniej ery panowania cesarza Shenzonga, szóstego władcy z Północnej dynastii Song. Inskrypcja awersu została wykonana w stylu pieczęciowym (zhuanshu). Na rewersie widoczny błąd menniczy powstały w wyniku nieumiejętnego usunięcia monety matki z formy odlewniczej.
Literatura:

Gorny - Northern Song Dynasty Cash Variety Guide 2003: 553.67

Gorny - Northern Song Dynasty Cash Variety Guide 2016: 27a-2.67

Hartill - Cast Chinese Coins: 16.224

Imai - 古泉大全 (Kosen daizen): 67

Jen - Chinese Cash: Identification and Price Guide: 254

Schjöth - Chinese Currency: The Currency of the Far East: 553

PDO - Journal of East Asian Numismatics 東亞泉志 - 2/20/2016

Nadszedł czas, aby przybliżyć kolejny numer "Journal of East Asian Numismatics 東亞泉志", czyli "Przeglądu Numizmatycznego Azji Wschodniej". O piśmie tym i jego charakterze pisałem omawiając poprzedni numer w poście: PDO - Journal of East Asian Numismatics 東亞泉志 - 1/19/2016

Okładka Journal of East Asian Numismatics 東亞泉志 - 2/20/2016

Nie będę się wielce rozpisywał na temat zawartości artykułów ponieważ spis treści dodany poniżej najlepiej zaprezentuje wartość tego numeru. Jako, że periodyk jest poświęcony ogólnie zagadnieniom numizmatyki Azji Wschodniej, będę jedynie wskazywał teksty poświęcone monetom keszowym. W ten sposób zamierzam prezentować ten i kolejne numery JEAN. Linki do publikacji znajdują się na samym dole niniejszego wpisu.

Zatem, cóż ciekawego o keszówkach możemy uświadczyć w numerze 2/20/2016? Polecam artykuł Howarda A. Daniela III (strona 77) na temat sytuacji monetarnej w zhołdowanym przez Francuzów Wietnamie. Autor przedstawił rywalizację francuskiego stylizowanego na keszówkach bilonu z rodzimą odlewaną monetą.
Na 106 stronie znajduje się ciekawy, acz krótki tekst na temat rodzajów pieniądza oraz reform przeprowadzonych za panowania uzurpatora Wang Manga (9–23 n.e.). 
Tematyka starożytnego bilonu poruszona została również w wywiadzie z prof. Huang Xiquanem (strona 62), w którym omówiono systemy monetarne w Chinach w okresie przed pierwszym zjednoczeniem (221 p.n.e.) .

Dodatkowo polecam artykuł "Ramsdeniana" ze strony 52 przedstawiający sylwetkę numizmatyka Henry'ego Alexandra Ramsdena (1872 - 1915), bardzo zasłużonego badacza i popularyzatora wiedzy między innymi na temat monet keszowych. Tekst wzbogacono o szczegółową bibliografię prac uczonego.
Jeszcze jako ciekawostkę odnotuję stempel do bicia keszówek, który można obejrzeć w "Chińskie narzędzia mennicze proweniencji niemieckiej - Künker Auction" na stronie 19.

Spis treści:

1. 12 maja 2015 - Wręczenie w Makau nagrody Człowieka Roku Nickowi Brownowi - Champion

2. Ceremonia otwarcia przebudowanej sali wystawowej prezentującej kolekcję numizmatyczną Bowkera - Yuan Fang

3. Chińskie narzędzia mennicze proweniencji niemieckiej - Künker Auction 

4. Wizyta na Międzynarodowych Targach Numizmatycznych w Berlinie 2016 - Michele Chou

5. Recenzja książki numizmatycznej - Bruce W. Smith

6. Ukryte smoki prowincji Hunan. Dolar i pół dolara z roku 1898 - Bruce W. Smith

7. Ramsdeniana - Howard F. Bowker

8. Huang Xiquan omawia problematykę emisji sprzed dynastii Qin - Yuan Shuiqing

9. Wspomnienie mojej 35-letniej numizmatycznej kariery - Chien Fu Chou

10. Rzadki amerykański banknot Czerwonego Krzyża wyemitowany dla wsypy Biak - Fred Schwam

11. Keszówki i monety keszówkopodobne w Kochinchinie i Indochinach - Howard A. Daniel III

12. Światowej sławy firma American Bank Note Company - Neil Shafer
13. Współczesny sposób zrozumienia tradycyjnej chińskiej kultury - Zhang Chenchen
14. Pandy berlińskimi sensacjami. Międzynarodowe Targi Numizmatyczne 2016 - Robert Mish
15. Numizmatyczne wyprawa po USA - King L. Chan
16. Wstępne badania monet Wang Manga - Lian Wenyu

Spis treści w językach oryginalnych:

1. 12/5/2015 Nick Brown Person of the Year Award in Macau - Champion 
2. The Opening Ceremony for the Remodeled Bowker Coin Collection Exhibition Hall
 - Yuan Fang 
3. Chinese minting tools from Germany - Künker Auction 
4. 2016 World Money Fair Berlin Visit - Michale Chou
5. Numismatic Book Review - Bruce W. Smith
6. Hidden Dragons of Hunan: The 1898 Dollar and Half Dollar - Bruce W. Smith
7. Ramsdeniana - Howard F. Bowker
8. Huang Xiquan Discusses Issues Regarding Pre-Qin Currency - Yuan Shuiqing
9. 35 Years Recollection of My Numismatic Career - Chien Fu Chou
10. A Scarce Biak Note Issued by the American Red Cross - Fred Schwan
11. Sapeque and Sapeque-Like Coins in Cochinchina and Indochina - Howard A. Daniel III
12. The World-Famous American Bank Note Company - Neil Shafer
13. Modern Interpretation of Traditional Chinese Culture - Zhang Chenchen
14. Berlin Panda Issue Highlights 2016 World Money Fair - Robert Mish
15. An American Coin Tour - King L. Chan
16. Preliminary Research on Wang Mang Coins - Lian Wenyu

1. 2015 年 12 月 5 日尼克 • 布朗錢幣收藏貢獻獎頒獎儀式 - 冠軍研究室
2. 包克錢幣藏品展示廳改建優化後正式開放 - 圓方
3. 源自德國的中國幣模 - 昆克拍賣
4. 2016 柏林 • 世界錢幣展覽會活動紀實 - 周邁可
5. 推介三部錢幣著作 - 史博祿
6. 1898 年湖南省造七錢二分和三錢六分銀幣 - 史博祿
7. 拉姆斯登藏集 - 霍華德•佛蘭克林•包克
8. 黃錫全談先秦貨幣的有關問題 - 袁水清
9. 三十五年錢幣生涯 - 周建福
10. 一張罕見的比亞克島紙鈔 - 弗瑞德 • 施萬
11. 交趾支那和印度支那穿孔錢幣 - 霍華德 • 丹尼爾三世
12. 大名鼎鼎的美國鈔票公司 - 尼爾 • 謝弗
13. 傳統文化的今日再現 - 張琛琛
14. 柏林世界錢幣展覽會紀念熊貓驚艷 2016 世界錢幣展覽會 - 羅伯特 • 米什
15. 美國錢幣之旅 - 陳景林
16. 新朝貨幣文化初探 - 廉文煜

Link do publikacji: Journal of East Asian Numismatics 東亞泉志 - 2/20/2016

Alternatywny link do publikacji: Journal of East Asian Numismatics 東亞泉志 - 2/20/2016