Kuchiki Masatsuna - najsławniejszy japoński badacz i kolekcjoner monet

Szczerze przyznam, że dziś już nie planowałem pisać żadnego wpisu. Tym czasem przeglądając Zeno.ru pokrętnymi drogami linków i hiperłączy dotarłem do informacji o japońskim katalogu amuletów keszowych z roku 1798! Postanowiłem jak najszybciej znaleźć więcej informacji na jego temat. Poszukiwanie okazało się bardzo owocne. Byłem bardzo mile zaskoczony, kiedy odkryłem informacje o jego autorze. Dodam jeszcze, że dane, które udało mi się znaleźć potwierdzają, tezę z wcześniejszego postu (Od kiedy Japończycy zbierają monety?), że przed rokiem 1798 w Japonii tętniło numizmatyczne życie.

Kuchiki Masatsuna 朽木昌綱 (znany jeszcze jako Kutsuki Masatsuna) żył w latach 1750-1802. Dziś uważany jest za najsławniejszego numizmatyka Japonii. Był nie tylko zbieraczem, ale także badaczem monet i amuletów keszowych, o czym świadczy pozostawiona przez niego bogata spuścizna intelektualna. Był autorem katalogów i prac specjalistycznych. Znana jest także jego kolekcja, której część została sprzedana do British Museum w Londynie i Ashmolean Museum w Oxfordzie. Realizowaniu swojej pasji pomagał mu status społeczny. Był zarządcą i panem prownicji Tamba, a więc w drabinie społecznej ery Tokugawów, znajdował się niemal na jej szczycie. Utrzymywał przyjazne stosunki z holenderskim japonologiem Izaakiem Titsinghiem.

Prace Kuchiki Masatsuny:

Saiundo kosen mokuroku, czyli Katalog kolekcji monet Saiundo wydany w Osace w 1788 r. i wznowiony w 1790 tamże.

Shin sen sen pu, czyli Nowo opracowany katalog monet wydany w Osace i Tokio w 1790 r.

Senka bunryo ko, czyli Badania na wagą i wymiarami monet wydane w Osace w 1794 r.

Rosen kikan, czyli Porównanie monet okresu dynastii Song wydane w Osace i Tokio w 1796 r.

Wakan kokon senkakan, czyli Badania nad japońskimi i chińskimi amuletami wydane w Osace i Tokio w 1798 r.

Strona z Wakan kokon senkakan (1798)

Kanei tsuho toba-sen

 W dzisiejszym poście postanowiłem napisać kilka słów na temat pewnej odmiany monety kanei tsuho 寛永通宝. Ostatnio wpadł w moje ręce jeden egzemplarz za sprawą kolegi - maniaka monet japońskich. Poprosił mnie o jej identyfikację. Pomyślałem sobie, że fajnie będzie przy okazji tutaj, coś na jej temat napisać. Zanim jednak przejdę do sedna, wyjaśnię kilka rzeczy związanych z samą monetą.

Tokugawa Ieyasu (1543-1616)

Po bitwie pod Sekigahara w roku 1600 władza nad całą Japonią dostała się w ręce Tokugawy Ieyasu - pierwszego shoguna z rodu Tokugawa. Jedną z najważniejszych reform jakie zainicjował ów wódz po zwycięstwie, było wprowadzenie jednolitego systemu pieniężnego w całej Japonii (reformę dokończył wnuk Ieyasu - Tokugawa Iemitsu). Mimo, że Japonia przed wygraną Tokugawy Ieyasu była już wcześniej zjednoczona (rządy Toyotomiego Hideyoshiego i krótki czas regencji po jego śmierci 1590-1600) to nadal w różnych częściach kraju obowiązywały lokalne systemy monetarne (lokalnych feudałów). Sytuacja zmieniła się w roku 1636, kiedy szogunat wprowadził trójkruszczowy system monetarny (złoto, srebro i miedź). Od tej pory w obiegu mogły znajdować się tylko i wyłącznie monety odlewane w mennicach nadzorowanych przez administrację państwową. Działalność prywatnych mennic należących do lokalnych feudałów i bogatych kupców została zakazana.

 Monety sztabkowe koban (złota) i cho gin (srebrna) oraz miedziana moneta kanei tsuho - przykład monet systemu trójkruszcowego. Źródło: Noriko Fuji - The History of Japanese Copper coins illustrated by the Collection of the Currency Museum of the Bank of Japan

Od tej pory w obiegu znajdowały się monety-sztabki różnych nominałów wykonane ze srebra i złota oraz miedziane monety keszowe - kanei tsuho. Zadaniem tych ostatnich było upowszechnienie monetarnego systemu płatniczego oraz przyzwyczajenie Japończyków do gospodarki pieniężnej. Mimo, że Japonia znała już monety keszowe od około 1000 lat, to ich wprowadzanie do obiegu było realizowane ze zmiennym szczęściem. Japończycy polegali raczej na handlu wymiennym i przeliczali wszystko na koku, czyli litry ryżu. Tym razem jednak się udało i około roku 1670 proces ten został zakończony. Kanei tsuho stała się powszechnym środkiem płatniczym, który obowiązywał w Japonii przez 230 lat. Służył zwykle do drobnych operacji finansowych.

Awers i rewers kanei tsuho toba-sen oddanej mi do identyfikacji

Wielkie zapotrzebowanie na monety kanei tsuho wymusiło na szogunacie zainicjowanie produkcji, aż w 36 mennicach. Nie zawsze produkowano je z czystej miedzi. Stosowano także jej stopy - brąz i mosiądz. Wszystko to składa się na ich wielką różnorodność. Każda z mennic produkowała swoją odmianę. Niektóre mennice stosowały swoje znaki rozpoznawcze na rewersie, inne nie - ich rewersy były płaskie (za wyjątkiem otoku monety i otoku kwadratowego otworu monety). Zatem identyfikacja drugiej grupy monet jest trudniejsza. Tak, też jest z monetą kolegi - kanei tsuho toba-sen. W monetach nie posiadających oznaczenia mennicy na rewersie, zwraca się uwagę na kaligrafię znaków na awersie. W tym wypadku tropem jest znak tsu 通, a właściwie jego górna część, która jest charakterystyczna tylko i wyłącznie dla monet kanei tsuho odlewanych w mennicy Toba. Różnice w znaku "tsu" wyjaśniają zdjęcia poniżej.

 Różnice w kaligrafii znaku tsu 通 w odmianach kanei tsuho z mennic (kolejno od lewej): Toba, Nishihama-Fushimi, Aikawa i Ishinomaki.

Coins of Japan - Neil Gordon Munro

Dziś postanowiłem, że zrecenzuję bardzo cenną pozycję dla kolekcjonerów i badaczy numizmatów dawnej Japonii. Książka Coins of Japan (czyli Monety Japonii) Neil'a Munro została wydana w roku 1904 w języku angielskim i mimo swojego wieku do dziś stanowi bardzo ważne źródło. O jej wartości niech świadczy fakt, że jest bardzo często cytowana w młodszych publikacjach.

Strona tytułowa książki. Źródło: N.G. Munro - Coins of Japan 

Publikacja została podzielona na siedem rozdziałów (bez wstępu):
1. Czasy prehistoryczne
2. Monety antyczne
3. Monety średniowieczne
4. Okres od ery Tensho do Meiji
5. Monety lokalne
6. Złota i srebrna waluta. Waluta okresu Meiji
7. Monety eksperymentalne i ozdobne

Najciekawsze dla wszystkich zainteresowanych monetami keszowymi będą rozdziały od 2 do 5 oraz 7. W rozdziale poświęconym numizmatom antycznym autor opisał dwanaście monet starożytnej Japonii tzw. kochosen - monety emisji cesarskich (708-958). W następnym przedstawił przykłady importów chińskich oraz ich japońskich naśladownictw w okresie 958-1582. Rozdział 4 obejmuje wszystkie oficjalne emisje monet keszowych (okres rządów Toyotomiego Hideyoshiego oraz szogunat Tokugawa) w latach 1582-1868, uwzględniając przy tym odmiany pochodzące z różnych mennic. Następny rozdział poświęcony został emisjom nieoficjalnym, zlecanym przeważnie przez lokalnych feudałów np. monety Ryukyu, emisje poszczególnych prowincji i miast (zwykle kupieckich), fałszerstwa. Ostatni rozdział książki zawiera informacje na temat keszówek nieznanego pochodzenia, amuletów i żetonów keszowych.

W pozostałych rozdziałach Autor opisał: pradawne płacidła, prawdopodobnie pierwsze monety Japonii - srebrne dyski, złote monety oban i koban, srebrne monety - sztabki oraz wybijane maszynowo monety ery Meiji.

Należy tutaj dodać, iż tekst publikacji został wzbogacony o liczne zdjęcia i ryciny opisywanych numizmatów.

Kochosen. Źródło: N.G. Munro - Coins of Japan