An phap nguyen bao i problemy z jej datowaniem

Wietnamski dział numizmatyki keszowej jest dość skomplikowany ze względu na trojaki charakter emisji pieniądza w tym kraju. Literatura dzieli monety keszowe na trzy kategorie: oficjalne, półoficjalne i nieoficjalne. Katalogi w większości notują emisje oficjalne i półoficjalne. Gorzej już jest z emisjami nieoficjalnymi, o których wspomina się tylko ogólnie. Brak danych (albo ich strzępy) o emitentach takich monet utrudnia stworzenie katalogu poświęconego tej tematyce. Uczeni do kategorii nieoficjalnych emisji wrzucają monety: rebeliantów, fałszerzy (z epoki), prywatne emisje lokalnych władyków, naśladownictwa monet innych państw i wszelkie numizmaty nieznanego pochodzenia. Muszę tutaj dodać, że ostatnio wśród badaczy pojawił się trend do wrzucania wszystkiego, co nieznajome do worka nieoficjalnych emisji Wietnamu. W ten sposób niestety niektórzy zaczęli zaliczać do tej kategorii emisje południowochińskie, indonezyjskie, malajskie a nawet niektóre japońskie.

An phap nguyen bao jest właśnie monetą należącą do tej problematycznej kategorii, choć trzeba przyznać, że okaz ten wzbudza zainteresowanie i notowany jest w najważniejszych tytułach dla numizmatyki monet Annamu: Annam and its minor currency Edwarda Tody, Catalogue des monnaies vietnamiennes François Thierry'iego, Annam sempu terui sen bu Miury Gosena. Autorzy jednakże nie zawsze zgadzają się, co odpowiedniego datowania tej monety. Luc Duc Thuan w artykule Who cast the an phap nguyen bao coin?, czyli Kto odlał monetę an phap nguyen bao? przedstawia zestawienie teorii na ten temat. Posłużę się zatem jego spostrzeżeniami na potrzeby tego wpisu. Otóż istnieją trzy propozycje, co do określenia daty powstania numizmatu.

Pierwsza teoria, najdłużej utrzymująca się w numizmatyce, bo od czasu Edwarda Tody mówi o tym, że an phap nguyen bao została odlana przez rebeliantów Le Loi, podczas wojny z Chinami Mingów (1418-1428). Fakt ten jest powtarzany przez kolejnych autorów, czasem bez zastanowienia - zauważa Luc Duc Thuan, bo Toda nawet nie uzasadnił decyzji o takim wydatowaniu tej monety. Lacroix Desire (inny numizmatyk francuski) podtrzymał tezę Tody i wyjaśnił, że przypisanie an phap nguyen bao do tego okresu jest jak najbardziej poprawne, ponieważ jakość wykonania tej monety oraz tematyka inskrypcji na awersie odpowiada innym tego typu emisjom z czasów trudnych dla narodu wietnamskiego (np. powstań i rebelii).

Druga teoria datuje tę monetę na okres rządów dynastii Mac w Cao Bang (mały obszar na północy Wietnamu). Podstawą dla niej ma być wzmianka w książce Phu Bien Tap Luc autorstwa Le Quy Dona - osiemnastowiecznego wietnamskiego historyka, który przypisał tę monetę właśnie rodowi Mac. Sądzi się, że władcą, który jako pierwszy miał zlecić jej produkcję mógł być Mac Dang Dung - zdetronizowany cesarz. Prawdopodobnie emitowano ją od 1537-1660, czyli cały okres rządów Maców w Cao Bang. Nie wiem czemu, ale Francois Thierry uważa, że odmiana monety z kaligrafią znaku phap 法, a dokładniej jego klucza (kluczem jest znak wody 水) z najniższą kreską położoną w dolnej części ideogramu ma pochodzić właśnie z tego okresu. Dodam tutaj, że an phap nguyen bao zwykle mają wspomnianą kreskę z klucza znaku 法 umieszczoną wyżej.

Awers i rewers an phap nguyen bao. Zdjęcie ze zbiorów własnych.

Trzecia teoria także przypisuje ten numizmat Macom, ale zupełnie niespokrewnionym z tymi wspomnianymi powyżej. Według grupy uczonych an phap nguyen bao miały powstać na początku XVIII wieku w Ha Tien, w chińskiej faktorii na południu Wietnamu. Jej założycielami mieli być Chińczycy Mac Cuu i jego syn Mac Thien Tu. Potwierdzeniem dla tej teorii mają być odkrycia archeologiczne. Otóż numizmaty tego typu są odnajdywane w wielkich ilościach zarówno w południowej, jaki i północnej części Wietnamu. Gdyby rzeczywiście wyszły z mennic rebeliantów Le Loi, lub z mennic Maców z Cao Bang to nie powinny w ogóle się znaleźć na południu. Natomiast Ha Tien jako, że była osadą kupiecką miała się przyczynić się do rozprzestrzenienia tej monety na całym terytorium Wietnamu. Po drugie niektórzy uczeni sądzą, że Le Quy Don wspominał o Macach z południa, a nie o tych z terytorium Cao Bang.

Sprawa dokładnego wydatowania an phap nguyen bao nadal jest otwarta. Moim zdaniem najbardziej sensowna zdaje się być druga teoria, ponieważ jej podstawą jest źródło które, jeśli wierzyć autorowi, dzieli około 100 lat od opisywanych wydarzeń. Będę sprawę tej monety cały czas zgłębiał. Jeśli znajdę jakieś nowe informacje, to na pewno nie pozostaną one bez wzmianki na blogu.

Terytoria związane z rodami Mac. Niebieskim kolorem oznaczono Cao Bang, natomiast czerwonym osadę kupiecką Ha Tien.

A Working Aid for Collectors of Annamese Coins - John A. Novak

A Working Aid for Collectors of Annamese Coins, czyli Praktyczny poradnik dla zbieraczy monet wietnamskich autorstwa John'a Novak'a to publikacja w całości poświęcona identyfikacji monet. Nie jest to katalog, choć ma jego znamiona. Wydawnictwo zawiera wyobrażenia 312 różnych numizmatów nie licząc ich odmian. 99% stanowią monety keszowe. W pozostałym procencie znajdują się sztabki i amulety keszowe.

 Okładka poradnika

Celem autora poradnika było stworzenie narzędzia, które pozwalałoby w szybki sposób zidentyfikować wietnamskie numizmaty. Autor stworzył system wyszukiwania oparty na identyfikacji górnego znaku monety keszowej (w dawnym Wietnamie używano znaków chińskich). Identyfikacja ta polega na określeniu liczby kresek, z których znak się składa. Każdy ze znaków znajdujący się w indeksie książki został przypisany do grup dobranych właśnie wedle ich liczby. I tak na przykład znak chiński 大 (czytany po wietnamsku dai) znajduje się w grupie opatrzonej identyfikatorem 3 ponieważ składa się właśnie z trzech kresek. Ponadto każdy z ideogramów został opatrzony jeszcze swoim własnym identyfikatorem liczbowym, który w indeksie widnieje zaraz obok niego. Liczba ta jest numerem kolejności monety w poradniku, która posiada właśnie ten znak czytany jako pierwszy (górny ideogram) na swoim awersie. Przykładem niech będzie znak 元 (czytany po wietnamsku nguyen), który został opatrzony w poradniku liczbą 21. Oznacza to, że dopiero na awersie dwudziestej pierwszej monety zawartej w publikacji można ujrzeć właśnie ten znak.


System ten jednak ma jeden mankament. Otóż sposób określania liczby kresek w znaku wymaga znajomości podstaw kaligrafii chińskiej. Trudność polega na tym, iż trzeba wiedzieć, kiedy linie łamane przedstawiają jedną lub więcej kresek. Wszystko zależy od tego w jaki sposób wykonuje się ruchy pędzla w kaligrafowaniu danego znaku.


Każda moneta w poradniku została opatrzona krótkim komentarzem, na który składają się: kaligrafia wszystkich znaków awersu, transkrypcja tychże, dodatkowe informacje historyczne (nie każda) oraz odsyłacze do literatury fachowej (Toda, Schröder, Ogawa i inni).


Dodatkowo publikacja została uzupełniona indeksem ułożonym wedle kolejności alfabetycznej przetranskrybowanych nazw monet.

Katalog monet keszowych Wietnamu online

Dzisiejszym wpisem postanowiłem spopularyzować pewne nieocenione źródło informacji dotyczące monet keszowych Wietnamu. Annam and its minor currency, czyli Annam i jego pieniądz zdawkowy jest anglojęzycznym katalogiem internetowym dostępnym dla wszystkich za darmo. Powstał on niemal w całości w oparciu o książkę autorstwa Edwarda Tody, o tym samym tytule. Dlaczego niemal? Otóż praca Tody została wydana w roku 1882 i dlatego zawiera skatalogowane monety wietnamskie tylko do tej daty (od roku 968). W wersji elektronicznej, opisywanej tutaj, zostało zamieszczone uzupełnienie na temat monet keszowych z lat 1882-1945.

Katalog podzielony jest na dwie części. Pierwsza część poświęcona została takim tematom jak: historia i geografia Wietnamu, techniki wyrabiania monet keszowych, kopalnie, z których pobierano materiał do produkcji monet, tablice chronologiczne wietnamskich dynastii, fałszowanie pieniądza i sankcje prawne, obyczaje związane z monetami, papierowe pieniądze Wietnamu, sytuacja Wietnamu jako niepodległego kraju, skarb państw (a właściwie rządowe magazyny pieniądza). Druga część jest właściwą częścią katalogu poświęcona tylko i wyłącznie monetom keszowym Wietnamu.

Wersja internetowa zawiera także specyficzną wyszukiwarkę monet z katalogu. Otóż proces wyszukiwania oparty jest o znaki chińskie, które znajdują się na monetach. Każda z monet jest przypisana do grup wedle znaków jakie się na niej znajdują.(znaki na awersie i rewersie są brane pod uwagę). Na przykład moneta  Canh-Hung-Thong-Bao znajduje się w grupach: -Canh, -Hung, -Thong, -Bao. Wyszukiwanie w ten sposób bardzo ułatwia zlokalizowanie monety w katalogu osobom, która nie znają znaków chińskich. Mogą one starać się szukać monety metodą "po obrazku" - czyli szukać w tabeli choć jednego znaku z ich monety. Następnie gdy znajdzie się poszukiwany znak na tablicy system automatycznie zawęża liczbę możliwych wyników wyszukiwania przez pokazanie grup znaków jakie występują na monecie w towarzystwie tego, który znaleźliśmy. Wtedy poszukiwaczowi nie pozostanie nic innego niż tylko przyrównać znaki z monety, z tym co proponuje system wyszukiwawczy.

Myślę, że dzisiejszy wpis będzie użyteczny dla wszystkich, tych którzy chcą pogłębić swoją wiedzę o dziejach monet keszowych Wietnamu i móc sprawnie zidentyfikować swoje zbiory. Na koniec podaję linki do katalogu i do wyszukiwarki:

Annam and its minor currency - katalog

Cash coins of Vietnam 968 - 1945. Online Identifier. - wyszukiwarka.